Korte versie: een wisselschakelaar bedient één lamp vanaf 2 plaatsen. Een kruisschakelaar komt erbij als je het vanaf 3 of meer plaatsen wil bedienen. Hieronder de details, met AREI-symbolen.
Hieronder staan de symbolen op het situatieplan. Het eendraadschema toont de schakelcontacten en hun verbinding met de verlichting.
1 lamp · 2 bedieningspunten
Symbool: cirkeltje met twee schuine armen in tegengestelde richting, elk met een haakje (geen pijlpunt)
Typisch: trap (boven + onder), gang met 2 ingangen, slaapkamer (deur + bed).
1 lamp · 3+ bedieningspunten
Symbool: cirkeltje met vier schuine armen, elk met een haakje
Typisch: lange gang met 3 ingangen, trappenhuis met 3 verdiepingen, grote leefruimte.
Een wisselschakelaar heeft 3 contacten (1 ingang + 2 schakelposities). Een kruisschakelaar heeft 4 contacten en kruist 2 lijnen. Tussen 2 wisselschakelaars kun je 1 of meer kruisschakelaars plaatsen — elk extra punt = 1 extra kruisschakelaar.
Bij 3+ bedieningspunten kies je in plaats van wissel + kruis vaak een impulsschakelaar (teleruptor) met drukknoppen. Voordelen: minder kabels, eenvoudiger schema, makkelijk uit te breiden. Nadeel: vereist een extra modulair toestel in de zekeringkast.
| Situatie | Beste keuze |
|---|---|
| Trap (2 verdiepingen) | 2× wisselschakelaar |
| Slaapkamer (deur + bed) | 2× wisselschakelaar |
| Lange gang met 3 deuren | 2× wissel + 1× kruis (of impulsschakelaar) |
| Trappenhuis 3 verdiepingen | 2× wissel + 1× kruis |
| 5+ bedieningspunten | Impulsschakelaar (eenvoudiger) |
Bijgewerkt op .
Wat is het verschil tussen wissel- en kruisschakelaar?
Een wisselschakelaar bedient 1 lamp vanaf 2 plaatsen, een kruisschakelaar wordt tussen 2 wisselschakelaars geplaatst om een 3e (of 4e, 5e...) bedieningspunt toe te voegen.
Heb ik een kruisschakelaar nodig?
Alleen bij 3 of meer bedieningspunten op dezelfde lamp. Een typische trap of gang met 2 schakelaars heeft genoeg aan 2 wisselschakelaars.
Hoeveel kruisschakelaars mag ik plaatsen?
Voor vier bedieningspunten gebruik je twee wisselschakelaars en twee kruisschakelaars. Bij meer bedieningspunten kan een impulsschakelaar met drukknoppen eenvoudiger zijn. Stem de uitvoering af op de installatie en de toestellen.
Wat is het symbool van een kruisschakelaar op het situatieplan?
Een cirkeltje met vier schuine armen (twee naar boven, twee naar onder), elk met een kort haakje aan het uiteinde. De wisselschakelaar heeft er twee, in tegengestelde richting. Een groot × zonder cirkel is het symbool voor een lichtpunt, niet voor een schakelaar. De afbeeldingen komen uit de centrale symbolenbibliotheek van PlanElektra. Zie ook de symbolengids.